با پیشرفت روز افزون مهندسی و فناوری موتور خودرو، سطح کیفیت و مواد افزودنی روغن موتور ها نیز دستخوش تغییرات فراوانی گردیده است. به طوری که استاندارد API برای طبقه بندی سطح کیفی روغن موتور کد بندی خاصی ایجاد نموده است.
کدبندی API به صورت دو حرفی می باشد که حرف اول بیانگر نوع روغن موتور برای موتورهای بنزینی و دیزلی است.
روغن موتورهای خودروهای بنزینی در استاندارد API با علامت S که حرف اول کلمه Service ( اتوسرویس ها و تعویض روغن ها، گاراژها) است، آغاز می گردد.
همچنین اگر استاندارد API با حرف C، مخفف Commercial (وسیله نقلیه تجاری، کشاورزی) شروع شود، به این معنا می باشد که روغن موتور برای خودروهای دیزلی طراحی و ساخته شده است.
در سال ۲۰۱۷ استاندارد API از حرف F که مخفف Fuel-Efficient (مصرف بهینه سوخت) است، برای طبقه بندی نسل جدید روغن موتورهای دیزلی استفاده نمود.
سطح کیفی روغن موتور API چیست؟
انجمن نفت آمریکا که به اختصار API نامیده میشود، در سال ۱۹۱۹ برای نظارت و ارزیابی کیف فرآوردههای نفتی شامل روغن، نفت، بنزین و… تاسیس شد. استاندارد API فقط به سطح کیفی روغن توجه دارد و به بحث گرانروی یا ویسکوزیته روغن نمیپردازد.
استاندارد API برای روغن موتور بنزینی
استاندارد API برای روغن موتور بنزینی با حرف S و برای موتورهای دیزلی با حرف C مشخص میشود. برای روغن موتورهای بنزینی بعد از حرف S حروف انگلیسی A تا P درج میشود که حرف A برای روغن موتورهای بسیار قدیمی قبل از ۱۹۳۰ و حرف P ویژه روغن موتورهای جدید از سال ۲۰۲۰ به بعد است
سطح کیفیت API روغن موتور بنزینی
همانطور که اشاره شد تعیین سطح کیفی روغن موتور بنزینی با حرف S و یک حرف دیگر انگلیسی مشخص میشود. در زیر به بعضی از مهمترین سطوح کیفی API برای روغن موتور بنزینی اشاره میکنیم.
استاندارد SP
این سطح کیفی در حال حاضر جدیدترین و بهروزترین نوع روغن به حساب میآید که از سال ۲۰۲۰ معرفی شده و میتواند حفاظت بیشتر و روانکاری بهتر برای موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم نسل جدید به دنبال آورد.
استاندارد API SN PLUS
این استاندارد در سال ۲۰۱۸ تعیین شده و برای جلوگیری از احتراق زودرس در موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم ایجاد شده است. در واقع این سطح کیفی روغن موتور نوع اصلاحشده و ارتقایافته سطح کیفی SN به شمار میرود تا هم نیازهای روانکاری موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم را تامین کند و هم تا حد امکان از احتراق زودرس جلوگیری به عمل بیاورد.
استاندارد API SN
کیفیت استاندارد API SN در سال ۲۰۱۰ وارد عرصه شد و برای موتورهایی که با فناوری جدید از این سال به بعد تولید شدهاند، گزینه مطلوبی به حساب میآید. خاصیت ضد رسوبگذاری ضد اکسایش، روانکاری مطلوب، عملکرد مناسب در دمای پایین و کاهش مصرف سوخت، از ویژگیهای روغنهایی با استاندارد SN به شمار میرود.
استاندارد SM
این سطح کیفی روغن موتور نیز برای خودروهای مدل ۲۰۱۰ به بعد مناسب است، با این تفاوت که فرمول شیمیایی و مواد افزودنی داخل آن نسبت به سطح SN کمی ضعیفتر است و قدرت محافظت و پوششدهی به اندازه استاندارد SN را ندارد.
استاندارد SL
این نوع سطح کیفی روغن موتور API برای موتورهای بنزینی مناسب است که فناوری ساخت آنها به سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۵ مربوط میشود. فناوری ساخت بهتر از مدل SJ و هماهنگی با استانداردهای زیست محیطی از ویژگیهای این سطح کیفی به حساب میآیند.
استاندارد SJ
این استاندارد کیفی روغن برای موتورهایی با فناوری ساخت متعلق به سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ مناسب است. در نتیجه بسیاری از خودروهای تولید داخل که از همان موتورهای قدیمی با فناوری سه دهه گذشته استفاده میکنند، میتوانند از این نوع روغن بهره ببرند.
استاندارد SH
فناوری این نوع روغن به موتورهای سال ۱۹۹۶ برمیگردد و برای موتورهای جدیدتر خیلی کارایی ندارد. از لحاظ حفاظت از موتور، جلوگیری از اکسیداسیون و رسوبگذاری نیز خیلی مطلوب عمل نمیکند. با این حال هنوز در کشور ما خودروهای قدیمی وجود دارند که با این با این نوع روغن موتور همخوانی خواهند داشت.
استاندارد SG
این نوع استاندارد متعلق به موتورهای بنزینی با فناوری ساخت سال ۱۹۸۸ و قبل از آن است و از لحاظ خواص ضد اکسایش، ضد رسوب و ضد سایش چندان مطلوب عمل نمیکند. اما به هر حال نسبت به سطوح استاندارد کیفی پایینتر، در بحث اکسایش و مقاومت در برابر سایش کارکرد بهتری ارائه میدهد.
استاندارد SF
این فناوری متعلق به سال ۱۹۸۸ و قبل آن است و برای موتورهای فعلی مناسب نیست. این درجه از روغن موتور خاصیت زیادی در برابر ایجاد رسوب درون موتور خودرو ندارد. ولی از لحاظ مقاومت در برابر اکسید شدن و خواص ضد سایشی نسبت به کیفیت SE در شرایط بهتری به سر میبرد.
استاندارد SE
روغنهایی با درجه کیفی SE برای موتورهای با فناوری قبل از سال ۱۹۷۹ میلادی مناسب است. ماهیت این نوع از روغن مشابه دو سطح قبل آن است با این تفاوت که خاصیت ضد رسوبگذاری، ضد اکسایش، ضدزنگ زدگی آن نسبت به سطوح قبلی بالاتر است و خواص بهتری ارائه میدهد.
استاندارد SD و SC
این دو سطح کیفی روغن تقریبا همرده هستند، با این تفاوت که روغنهای SD خواص ضد زنگ بیشتری دارند و پایداری و مقاومت بهتری در برابر اکسایش نشان میدهند. روغن SD متعلق به سال ۱۹۷۱ و روغن SC برای موتورهایی با فناوری قبل از سال ۱۹۶۷ طراحی شده است.
استاندارد SB و SA
این دو سطح کیفی روغن جزو ضعیفترین و قدیمیترین روغنهای موتور به حساب میآیند. روغن SA در واقع همان روغن پایه بدون هیچگونه ماده افزودنی است که از نفت خام به دست میآید. اما روغن SB دارای مقداری افزودنی است که خواص ضد اکسایش و ضد سایش بیشتری نسبت به روغن پایه با درجه کیفی SA دارد و به هیچ وجه برای خودروهای جدید توصیه نمیشود. فناوری روغن SB مربوط به سال ۱۹۵۱ به قبل است و روغن SA به عنوان روغن پایه در سالهای ۱۹۳۰ و قبل از آن رواج داشت.
سطح کیفی روغن موتور |
وضعیت |
توضیحات |
| SP | رایج | جدیدترین سطح کیفی روغن موتور که باعث حفاظت بیشتر و کاهش مصرف سوخت برای خودروهای سواری و کامیونی بنزینی در سال ۲۰۲۰ میلادی توسط API معرفی گردیده است. |
| SN Plus | رایج | استاندارد API SN Plus، سطح کیفی جدید روغن موتور است که در موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم TGDI، به منظور پیشگیری از احتراق پیشرس LSPI، توسط انجمن نفت آمریکا در سال ۲۰۱۸ توصیه شده است. API SN Plus در واقع به عنوان یک سطح کیفی تکمیلی برای استاندارد API SN و ILSAC GF-5، علاوه بر تامین نیازهای روانکاری سطح کیفی SN، از موتورهای بنزینی توربوشارژ TGDI در برابر پدیده LSPI، نیز محافظت میکند. |
| SN | رایج | این روغن موتور برای تمامی موتورهای خودرو بنزینی از سال ۲۰۱۰ به بعد مناسب است. این نوع روغن موتور در برابر اکسیداسیون مقاوم بوده، پوشش دهی فوق العاده ای دارد و محافظت آن در برابر رسوب گذاری بر روی قطعات تکمیل شده است. این روغن موتور عملکرد موتور در دمای پایین را بهبود می بخشد. روغن موتور با استاندارد SN باعث صرفه جویی در مصرف سوخت نیز می شود. |
| SM | رایج | برای موتور خودروها مدل ۲۰۱۰ و بالاتر. |
| SL | رایج | طبق نظریه سازندگان خودرو برای استفاده در موتورهای بنزینی سال های «۲۰۰۵ -۲۰۰۲» مناسب است و در حال حاضر«مورد استفاده قرار می گیرد» مانندSJ حاوی کلیه مواد افزودنی مناسب برای روغن موتور است. سطح کیفی بالاتری از SJ دارد و می توان جاهایی که استفاده از SJ و سطوح پایین تر توصیه شده از آن استفاده کرد. این روغن از نظر مسائل زیست محیطی در وضعیت مطلوبی قرار دارد. |
| SJ | رایج | طبق نظریه سازندگان خودرو برای استفاده در موتورهای بنزینی سال های «۲۰۰۱-۱۹۹۷» مناسب است و در حال حاضر به میزان کمتری توصیه میشود. |
| SH | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۹۶ ساخته شده مناسب نیستند. حفاظت کافی در برابر لجن و اکسیداسیون و سایش موتور ندارد. حاوی مواد افزودنی روغن SG است. خواص ضد اکسایش، ضدخوردگی و ضد زنگ دارد. این روغن توسط انجمن تولید کنندگان مواد شیمیایی (CMA) (Chemical Manufacturers Association ) جهت رعایت مسائل زیست محیطی آزمایش شده است. |
| SG | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۸۸ ساخته شده مناسب نیستند. حفاظت کافی در برابر لجن و اکسیداسیون و سایش موتور ندارد. نسبت به روغن موتورهای سطوح قبلی از تشکیل رسوب بهتر جلوگیری می کند و خواص ضد سایش و ضد اکسیداسیون بهتری دارد . |
| SF | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۸۸ ساخته شده مناسب نیستند. حفاظت کافی در برابر لجن موتور ندارد. مانند سطح کیفی SE است ولی خاصیت پایداری در برابر اکسیدشدن و خواص ضد سایش بهتری نسبت به SE دارد. |
| SE | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۷۹ ساخته شده مناسب نیستند. همانند سطح کیفی SC و SD است ولی خواص پاک کنندگی، پایداری در برابر اکسید شدن، خوردگی و زنگ زدگی بیشتری نسبت به آن ها دارد و می توان از آن به جای روغن های SC وSD استفاده کرد. |
| SD | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۷۱ ساخته شده مناسب نیستند. شبیه به سطح کارآیی SC است. مواد افزودنی آن کمی بیشتر و حاوی مقادیر کمی ماده افزودنی ضدزنگ است. استفاده در خودروهای جدید موجب اختلال در کارکرد و آسیب به موتور خودرو می گردد. |
| SC | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۶۷ ساخته شده مناسب نیستند. حاوی مواد افزودنی ضد خوردگی و ضد ساییدگی و همین طور کمی ماده افزودنی پاک کننده جهت کنترل رسوبات حاصل از کار موتور در درجه حرارت های بالا و پایین هستند. استفاده در خودروهای جدید موجب اختلال در کارکرد و آسیب به موتور خودرو می گردد. |
| SB | منسوخ | احتیاط :برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۵۱ ساخته شده مناسب نیستند. دارای حداقل ادتیوها است. این روغن ها حاوی مقدار کمی ماده افزودنی ضد اکسیداسیون و ضد سایش هستند.استفاده در خودروهای جدید موجب اختلال در کارکرد و آسیب به موتور خودرو می گردد. |
| SA | منسوخ | احتیاط : فقط روغن پایه است. هیچ ماده افزودنی به روغن موتور اضافه نمی گردد. برای استفاده در اکثر موتورهای بنزینی که بعد از سال ۱۹۳۰ ساخته شده مناسب نیستند. استفاده در خودروهای جدید موجب اختلال در کارکرد و آسیب به موتور خودرو می گردد. |
استاندارد API برای روغن موتور دیزلی
همانطور که اشاره کردیم استاندارد API برای تعیین کیفیت روغن موتورهای دیزلی نیز کاربرد دارد. روغنهای مختص موتور دیزلی در استاندارد API با حرف C مشخص میشوند که یک حرف دیگر نیز به عنوان تعیین سطح کیفیت روغن به دنبال آن درج میشود.
در برخی موارد یک عدد نیز به این حروف اضافه میشود که نشانگر دستهبندی یکسان، اما ارتقای کیفیت آن روغن در همان دسته است. در حال حاضر روغنهای دیزلی با استانداردهای CA به عنوان روغن پایه تا سطح CK-4 وجود دارد. سطح CK-4 پیشرفتهترین نوع روغن دیزلی است که برای موتورهای دور بالای ۴ زمانه دیزل تولید شده و از سال ۲۰۱۷ به بازار آمده است.
| سطح کیفی API | وضعیت | توضیحات |
| CK-4 | رایج | در سال ۲۰۱۷ میلادی برای موتورهای دیزلی چهارزمانه با دور بالا برای دستیابی به استاندارد انتشار آلایندگی غیر جاده ای ۲۰۱۷ عرضه گردید.
عملکر روغن موتور های API CK-4 بسیار فراتر از معیارهای عملکرد CJ-4، CI-4، CI-4 PLUS، CI-4 و CH-4 بوده و می تواند برای موتورهای دیزلی که سطوح کیفی بالا توصیه گردیده است، مورد استفاده قرار گیرد. |
| CJ-4 | رایج | عملکرد روغن موتور با سطح کیفی API CJ-4 از معیارهای عملکرد سطوح کیفی CI-4 ، CI-4 PLUS، CI-4، CH-4، CG-4 و CF-4 بالاتر است و می تواند به عنوان روغن موتور مناسب موتورهایی که سطوح کیفی بالا برای آنها توصیه گردیده است، مورد استفاده قرار گیرد. |
| CI-4 | رایج | موتورهای دیزلی چهار زمانه با دور بالا برای تامین استاندارد انتشار آلایندگی ۲۰۰۴ در سال ۲۰۰۲ عرضه گردید. همچنین می توان به جای سطوح کیفی CH-4و CE و CF-4 و CG-4 استفاده نمود. برخی از روغن موتورهای با سطح کیفی CI-4 می توانند سطح کیفی CI-4 PLUS را دارا باشند. |
| CH-4 | رایج | در سال ۱۹۹۸ میلادی برای موتورهای دیزلی چهار زمانه با دور بالا براساس استانداردهای انتشار آلایندگی ۱۹۹۸ عرضه گردید. همچنین می توان به جای سطوح کیفی CD و CE و CF-4 و CG-4 استفاده نمود. |
| CG-4 | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۲۰۰۹ مناسب نیست. |
| CF-4 | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۲۰۰۹ مناسب نیست. |
| CF-2 | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۲۰۰۹ مناسب نیست. موتورهای دو زمانه ممکن است نیازهای مختلف روانکاری را نسبت به موتورهای چهار زمانه داشته باشند، بنابراین تولید کننده خودرو می بایست با استانداردهای روانکاری بروز، روغن موتور مناسب را پیشنهاد نمایند. |
| CF | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۲۰۰۹ مناسب نیست. |
| CE | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۱۹۹۴ مناسب نیست. |
| CD-II | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۱۹۹۴ مناسب نیست. |
| CD | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۱۹۹۴ مناسب نیست. |
| CC | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۱۹۹۰ مناسب نیست. |
| CB | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۱۹۶۱ مناسب نیست. |
| CA | منسوخ | احتیاط: برای بیشتر خودروهای موتور دیزلی پس از سال ۱۹۵۹ مناسب نیست. |
API F استاندارد نسل جدید سطح کیفی روغن موتورهای دیزلی
در سال ۲۰۱۷ برای موتورهای دیزلی چهارزمانه با دور موتور بالا ( ۱۰۰۰ دور در دقیقه)، سطح کیفی API FA-4 براساس استاندارد انتشار گازهای گلخانه ای معرفی گردید. شاخص گرانروی FA-4 به صورت x W 30 می باشد.
در موتورهای دیزلی که سطوح کیفی CK-4، CJ-4 ، CI-4، CI-4 PLUS، CI-4 و CH-4 برای روغن موتور آن ها توصیه گردیده است، نمی توان از روغن موتور های با سطح کیفی FA-4 استفاده نمود. با مراجعه به دفترچه راهنمای خودروهای دیزلی می توان تعیین کرد که آیا سطح کیفی API FA-4 برای موتور دیزلی مناسب است یا خیر.
تعیین سطح کیفی روغن مناسب
به منظور تعیین سطح کیفی روغن موتور مناسب برای هر خودرو در درجه اول باید به سراغ دفترچه راهنمای ماشین و توصیههای شرکت سازنده در این زمینه رفت. برای تعیین نوع روغن مناسب یک موتور دو مقوله باید مد نظر قرار گیرد.
مقوله اول میزان گرانروی و ویسکوزیته آن است که باید دقیقا مطابق با توصیه شرکت سازنده باشد. به عنوان مثال اگر شرکت خودروساز اعلام کرده که حتما در موتور خودرو از روغن با درجه گرانروی 10w40 استفاده شود، نمیتوان روغن دیگری غیر از آن درون موتور ریخت؛ چراکه باعث آسیب جدی و خرابی زودتر از موعد پیشرانه میشود.
اما در مورد سطح کیفی API روغن میتوان از سطوح کیفی بالاتر از آنچه که شرکت سازنده توصیه کرده است، درون موتور استفاده کرد. به عنوان مثال اگر موتور خودرو شما با سطح کیفی SL تطابق دارد، شما میتوانید از روغن با درجه کیفی SM یا SN با همان گرانروی استفاده کنید و مشکلی هم برای موتور پیش نمیآید.
اما استفاده از سطوح کیفی پایینتر نظیر SG برای این موتور مضر است و نباید این کار را انجام داد. بنابراین با مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو از همان نوع روغن توصیهشده توسط شرکت سازنده برای ماشین خود استفاده کنید تا موتور آن در بهترین شرایط به کار خود ادامه دهد.